अर्धवार्षिक परीक्षा 2026-27
कक्षा – 12वीं
विषय – संस्कृत
समय – 03 घंटे———————————————————————————————————————-पूर्णांक – 80
निर्देश:
- सर्वे प्रश्नाः अनिवार्याः।
- प्रश्न क्रमांक 1 से 5 तक वस्तुनिष्ठ प्रश्न हैं।
- प्रश्न क्रमांक 6 से 23 तक प्रत्येक प्रश्न में आंतरिक विकल्प दिया गया है।
- प्रश्न क्रमांक 6 से 15 तक अति लघुउत्तरीय प्रश्न हैं। प्रत्येक प्रश्न के लिए 02 अंक निर्धारित हैं।
- प्रश्न क्रमांक 16 से 19 तक लघुउत्तरीय प्रश्न हैं। प्रत्येक प्रश्न के लिए 03 अंक निर्धारित हैं।
- प्रश्न क्रमांक 20 से 23 तक दीर्घ उत्तरीय प्रश्न हैं। प्रत्येक प्रश्न के लिए 04 अंक निर्धारित हैं।
प्र.1. उचित विकल्पं चिनुत – [1 × 6 = 6]
(i) ‘रामः विद्यालयं गच्छति’ इत्यस्मिन् वाक्ये कर्ता कः?
(अ) रामः
(ब) विद्यालयम्
(स) गच्छति
(द) इति
(ii) ‘फलानि’ इति पदस्य एकवचनं किम्?
(अ) फलः
(ब) फलम्
(स) फले
(द) फलौ
(iii) ‘गम्’ धातोः लट् लकारे प्रथमपुरुष एकवचनं किम्?
(अ) गच्छति
(ब) अगच्छत्
(स) गमिष्यति
(द) गच्छतु
(iv) ‘सु + आगतम्’ इत्यस्य सन्धिरूपं किम्?
(अ) स्वागतम्
(ब) सुआगतम्
(स) सुवागतम्
(द) सौगतम्
(v) ‘राजपुत्रः’ इत्यत्र कः समासः?
(अ) द्वन्द्वः
(ब) तत्पुरुषः
(स) बहुव्रीहिः
(द) अव्ययीभावः
(vi) ‘विद्या ददाति विनयम्’ इत्यत्र ‘विद्या’ पदं कस्याः विभक्तेः?
(अ) द्वितीया
(ब) तृतीया
(स) प्रथमा
(द) चतुर्थी
प्र.2. रिक्तस्थानानि पूरयत – [1 × 7 = 7]
(i) ‘रामः’ शब्दस्य द्विवचनरूपम् ________ अस्ति।
(ii) ‘गच्छति’ इति पदं ________ लकारस्य रूपम् अस्ति।
(iii) ‘देव + आलयः’ इत्यस्य सन्धिरूपं ________ अस्ति।
(iv) ‘नीलकमलम्’ इत्यत्र ________ समासः अस्ति।
(v) ‘अहं पुस्तकं पठामि’ इत्यत्र ‘पुस्तकम्’ पदं ________ विभक्तौ अस्ति।
(vi) ‘सुन्दरः बालकः’ इत्यत्र ‘सुन्दरः’ पदं ________ विशेषणम् अस्ति।
(vii) संस्कृतभाषा ________ भाषासु एका अस्ति।
प्र.3. उचितं युग्मं मिलयत – [1 × 7 = 7]
| ‘A’ | ‘B’ |
|---|---|
| (i) रामः | (अ) गच्छति |
| (ii) फलम् | (ब) नपुंसकलिङ्गम् |
| (iii) गच्छति | (स) लट् लकारः |
| (iv) राजपुत्रः | (द) तत्पुरुष समासः |
| (v) नीलकमलम् | (इ) कर्मधारय समासः |
| (vi) पठित्वा | (फ) क्त्वा प्रत्ययः |
| (vii) विद्यालयः | (ग) विद्या + आलयः |
प्र.4. सत्यं / असत्यं लिखत – [1 × 6 = 6]
(i) संस्कृतं प्राचीनतमा समृद्धा च भाषा अस्ति।
(ii) ‘गच्छति’ इति पदं लङ् लकारस्य रूपम् अस्ति।
(iii) ‘राजपुत्रः’ इत्यत्र तत्पुरुषसमासः अस्ति।
(iv) ‘रामेण’ इति तृतीया विभक्तेः रूपम् अस्ति।
(v) ‘पठित्वा’ इत्यत्र क्त्वा प्रत्ययः अस्ति।
(vi) ‘फलानि’ इति पुल्लिङ्गस्य रूपम् अस्ति।
प्र.5. एकपदेन / एकवाक्येन उत्तरं लिखत – [1 × 6 = 6]
(i) संस्कृतभाषायाः आदिकविः कः?
(ii) ‘गम्’ धातोः अर्थः कः?
(iii) ‘रामेण’ इति का विभक्तिः?
(iv) ‘राजपुत्रः’ इत्यत्र कः समासः?
(v) ‘पठित्वा’ इत्यत्र कः प्रत्ययः?
(vi) संस्कृतभाषायाः एकं महत्त्वं लिखत।
प्र.6. संस्कृतभाषायाः महत्त्वं लिखत। [2]
अथवा
संस्कृतभाषायाः द्वे विशेषते लिखत।
प्र.7. सन्धिः किम्? [2]
अथवा
सन्धेः द्वौ प्रकारौ लिखत।
प्र.8. समासः किम्? [2]
अथवा
समासस्य द्वौ प्रकारौ लिखत।
प्र.9. कारकं किम्? [2]
अथवा
द्वयोः कारकयोः नाम लिखत।
प्र.10. उपसर्गः किम्? [2]
अथवा
द्वौ उपसर्गौ उदाहरणसहितं लिखत।
प्र.11. प्रत्ययः किम्? [2]
अथवा
क्त्वा प्रत्ययस्य एकम् उदाहरणं लिखत।
प्र.12. लट् लकारस्य प्रयोगः कदा भवति? [2]
अथवा
लङ् लकारस्य प्रयोगः कदा भवति?
प्र.13. संस्कृतगद्यस्य द्वे विशेषते लिखत। [2]
अथवा
संस्कृतपद्यस्य द्वे विशेषते लिखत।
प्र.14. संस्कृतसाहित्यस्य द्वौ प्रमुखौ कवयौ लिखत। [2]
अथवा
संस्कृतस्य द्वे प्रसिद्धे महाकाव्ये लिखत।
प्र.15. संस्कृतभाषायाः आधुनिककाले महत्त्वं लिखत। [2]
अथवा
संस्कृतभाषायाः संरक्षणाय द्वौ उपायौ लिखत।
प्र.16. सन्धेः प्रमुखप्रकारान् उदाहरणैः सह स्पष्टयत। [3]
अथवा
स्वरसन्धेः त्रयः उदाहरणानि लिखत।
प्र.17. समासस्य प्रमुखप्रकारान् उदाहरणैः सह स्पष्टयत। [3]
अथवा
तत्पुरुषसमासस्य त्रयः उदाहरणानि विग्रहवाक्यसहितं लिखत।
प्र.18. संस्कृतसाहित्ये महाकाव्यस्य महत्त्वं स्पष्टयत। [3]
अथवा
संस्कृतसाहित्यस्य विकासे कालिदासस्य योगदानं लिखत।
प्र.19. संस्कृतभाषायाः भारतीयसंस्कृतौ योगदानं त्रिभिः बिन्दुभिः स्पष्टयत। [3]
अथवा
संस्कृतभाषायाः वैज्ञानिकमहत्त्वं स्पष्टयत।
प्र.20. संस्कृतव्याकरणे सन्धेः महत्त्वं उदाहरणैः सह विस्तारतः वर्णयत। [4]
अथवा
समासस्य परिभाषां लिखित्वा तस्य प्रमुखप्रकारान् उदाहरणैः सह वर्णयत।
प्र.21. संस्कृतसाहित्यस्य प्रमुखविधाः उदाहरणैः सह विस्तारतः वर्णयत। [4]
अथवा
कालिदासस्य संस्कृतसाहित्ये योगदानं विस्तारतः वर्णयत।
प्र.22. संस्कृतभाषायाः भारतीयसंस्कृतौ योगदानं विस्तारतः वर्णयत। [4]
अथवा
संस्कृतभाषायाः संरक्षणस्य तथा प्रचारस्य उपायान् विस्तारतः लिखत।
प्र.23. संस्कृतभाषायाः प्राचीनकालात् आधुनिककालपर्यन्तं महत्त्वं विस्तारतः वर्णयत। [4]
अथवा
आधुनिकभारते संस्कृतभाषायाः उपयोगिता स्पष्टयत।